De resultaten benadrukken hoe belangrijk het is om bij psychische klachten tijdens de overgang ook te kijken naar eerdere ervaringen met stemmingsklachten tijdens hormonale veranderingen.
Hormonen en stemming tijdens verschillende levensfasen
Tijdens de overgang verandert de hormoonhuishouding. Bij sommige vrouwen gaat deze periode gepaard met depressieve klachten. Uit eerder onderzoek weten we dat vrouwen die eerder een depressie hebben gehad, een groter risico hebben op depressieve klachten tijdens de overgang.
Maar niet iedere depressie of stemmingsklacht ontstaat onder dezelfde omstandigheden. Daarom wilden onderzoekers van OLVG weten of het uitmaakt wanneer eerdere psychische klachten zijn ontstaan.
Ze maakten daarbij onderscheid tussen:
- ernstige stemmingsklachten rond de menstruatiecyclus, passend bij mogelijke ernstige PMS of PMDD;
- een depressie tijdens of na een zwangerschap (ook wel perinatale depressie genoemd);
- eerdere depressies die niet duidelijk samenhingen met hormonale veranderingen.
Onderzoek onder 180 vrouwen
OLVG heeft naast de reguliere menopauzepoliklinieken ook een multidisciplinaire polikliniek waar gynaecologie en psychiatrie samenwerken voor vrouwen met zowel overgangsklachten als psychische klachten. Deze zorg werd opgezet door gynaecoloog Dorenda van Dijken en psychiater en hoogleraar Birit Broekman en wordt inmiddels ook voortgezet door onder andere gynaecoloog Yadira Roggeveen en psychiater Soemiati Kasanmoentalib.
Voor het onderzoek werden gegevens gebruikt van 180 vrouwen die een van deze poliklinieken bezochten. Zij vulden vragenlijsten in over eerdere en huidige psychische klachten.
De onderzoekers vroegen de premenstruele klachten achteraf uit. Er werd geen dagelijks klachtendagboek gebruikt om vast te stellen of daadwerkelijk sprake was van PMDD. Dat onderscheid is belangrijk bij het interpreteren van de resultaten.
Meer depressieve klachten tijdens de overgang
Vrouwen die eerder ernstige stemmingsklachten rond hun menstruatie hadden ervaren, rapporteerden gemiddeld meer depressieve klachten tijdens de overgang. Hetzelfde gold voor vrouwen die tijdens of na een zwangerschap een depressie hadden gehad.
Deze samenhang bleef bestaan nadat de onderzoekers rekening hielden met de overlap tussen verschillende soorten depressieve voorgeschiedenis.
Bij vrouwen die eerder een depressie hadden doorgemaakt die niet duidelijk samenhing met hormonale veranderingen, werd na deze correctie geen duidelijk verband gevonden met de ernst van depressieve klachten tijdens de overgang.
Wat betekent dit voor vrouwen in de overgang?
De resultaten suggereren dat eerdere gevoeligheid voor hormonale veranderingen mogelijk relevante informatie geeft over de psychische gezondheid tijdens de overgang.
Heb je bijvoorbeeld eerder veel last gehad van stemmingsklachten rond je menstruatie? Of heb je tijdens of na een zwangerschap een depressie gehad? Dan kan het waardevol zijn om dit te bespreken met je huisarts of een andere zorgverlener wanneer je tijdens de overgang opnieuw veranderingen in je stemming ervaart.
Ook voor zorgverleners kan deze voorgeschiedenis belangrijke informatie geven. Door er gericht naar te vragen, kunnen vrouwen die mogelijk gevoeliger zijn voor depressieve klachten tijdens de overgang eerder worden herkend en ondersteund.
Geen bewijs voor oorzaak en gevolg
Het onderzoek kent belangrijke beperkingen. Alle deelnemers bezochten vanwege overgangsklachten een menopauzepolikliniek. De resultaten kunnen daarom niet zonder meer worden vertaald naar álle vrouwen in de overgang.
Bovendien is op één moment gemeten. Het onderzoek laat daarmee een samenhang zien, maar bewijst niet dat eerdere hormoongerelateerde stemmingsklachten depressieve klachten tijdens de overgang veroorzaken.
Vervolgonderzoek is nodig. Daarbij zouden grotere groepen vrouwen uit de algemene bevolking gedurende verschillende levensfasen gevolgd moeten worden.
Ken je eigen voorgeschiedenis
Voor vrouwen zelf is de belangrijkste boodschap dat eerdere ervaringen ertoe kunnen doen. Stemmingsklachten rond je menstruatie, zwangerschap of kraamperiode kunnen relevante informatie zijn als je tijdens de overgang opnieuw psychische klachten krijgt.
Merk je dat je stemming verandert of dat je klachten invloed hebben op je dagelijks leven? Blijf er dan niet alleen mee rondlopen. Bespreek je klachten én je voorgeschiedenis met een zorgverlener. Goede kennis over je eigen lichaam en eerdere ervaringen kan helpen om sneller passende ondersteuning te vinden.
Het onderzoek is uitgevoerd door de volgende onderzoekers in OLVG:
- Marijn Schipper (arts en PhD-kandidaat)
- dr. Margot Morssinkhof (postdoctoraal onderzoeker)
- drs. Dorenda van Dijken (gynaecoloog)
- dr. Yadira Roggeveen (gynaecoloog)
- prof. dr. Birit Broekman (psychiater)